WAT ZIJN PRETZELS EN WAT IS PRETZELS ?

Pretzels of Bretzels zijn zoute krokante koekjes, die volgens de oudst bekende geschriften al  reeds in de zevende eeuw gebakken werden. Ze hebben de vorm van wat wij in Nederland een krakeling noemen. Pretzels worden in kokend water gepocheerd, met wat grof zeezout en karwijzaadjes bestrooid en vervolgens in de oven gebakken. De voorlopers van de Pretzels zijn verwant aan de zonnecultus: Het schijnt, dat ze aanvankelijk de vorm hadden van een ring rond een kruis, maar omdat ze zo breekbaar waren, hebben ze uiteindelijk hun huidige uiterlijk gekregen. Volgens de overlevering behoren verloofde paren op goede vrijdag samen een Pretzel te eten als symbool van hun eeuwige liefde. Een andere legende laat een Italiaanse monnik van overgebleven deeg een vorm maken als van een biddend kind, dat de armen om de schouders heeft gevouwen. De kinderen kregen aldus een Pretiola (beloning), hetgeen later is verbasterd tot Pretzel. Ze worden tegenwoordig in alle soorten als borrelzoutje gemaakt. Men ziet ze inmiddels wel zo’n beetje over de hele wereld en zelfs de machtigste man ter wereld mag ze graag eten, ook in Sittard en omstreken zijn ze langzaam maar zeker bekend geworden, uiteraard vooral dankzij….Eetcafé PretZels, het établissement op de hoek van de Sittardse Putstraat en de Plakstraat, alwaar Bert Rutkowski sinds 17 november 1992 onder het  motto “gezellig lekker eten en drinken” een restaurant exploiteert. De naam PretZels koos hij vooral omdat het woord ‘Pret’ zo prettig, ‘Zel’ zo gezellig en het geheel zo gemoedelijk klinkt, maar ook omdat het typische van de pretzel is, dat hij juist zo lekker smaakt bij een glas bier of wijn. Zo symboliseert hij de link tussen eten en drinken, twee zaken, die in Eetcafé PretZels evenveel aandacht krijgen. Tevens symboliseert de pretzel de hechte band, in al die jaren ontstaan tussen Bert en zijn stamgasten, die PretZels al jaren trouw blijven bezoeken !! Waarvoor bij deze welgemeende dank!

DE GESCHIEDENIS VAN DE PRETZEL DEEL 1

Noord Italië, de vroege middeleeuwen:

Het was slechts een paar weken voor kerstmis in het jaar 610. De bakkerij van het klooster was in voorbereiding voor de feestdagen. Broeder Bachman was vakkundig deeg aan het kneden voor de kerstbroden, onderwijl hij de dorpskinderen gadesloeg door het kloostervenster. Ze speelden buiten in de sneeuw, vlakbij de kloosterkapel: “Wat jammer, dat ze liever in de koude sneeuw spelen, dan dat ze binnen in de warme kapel hun gebeden leren”, dacht de monnik.

bretzel12eeeuw

De groeiende apathie van de dorpsbevolking stemde hem droevig. “Was er maar een manier om hen terug naar de kerk te krijgen”. Broeder Bachman ging verder met zijn werk en dacht na over zijn dilemma. Toen hij klaar was met de laatste broden, werd hij, kijkend naar de resten deeg, plotseling overvallen door een zeer origineel idee. Enthousiast verzamelde hij de resten en vormde er lange slierten van, die hij daarna vouwde in een vorm, die er uit zag als de armen van een kind, kruislings op de schouders gevouwen in gebed. “Ah !!….een Pretiola !!”, verklaarde hij, hetgeen in het Latijn betekent: kleine beloning.

Hij opende het venster van de bakkerij en riep tot de kinderen: “Kom binnen, kom binnen…. zeg jullie gebeden, en ik zal jullie een Pretiola geven!” Veel overredingskracht bleek niet meer nodig te zijn. Weldra kende elk kind een gebed van buiten en ontving trots een “kleine beloning”. Naar huis rennend, vertelden de kinderen opgewonden het verhaal aan hun ouders. Het nieuws over broeder Bachman’s idee verspreidde zich als een warm vuurtje door het hele dorp en dus bezochten nu ook de ouders de kloosterkapel om een Pretiola te ontvangen.

Een paar dagen later was een kind zo trots, dat het zijn Pretiola in de kerstboom van de kapel hing en om niet achter te blijven, deden de andere kinderen hetzelfde. Snel was de hele kerstboom wonderschoon versierd met deze unieke symbolen van hun prestaties. De kerstdienst was dat jaar extra feestelijk en verlicht. De kerk was weer volop gevuld met alle dorpsfamilies. En…toen de liederlijke stemmen in een kerstlied samensmolten, glimlachte Broeder Bachman vrolijk en dankte de Heer voor de kleine beloningen.

De Pretiola vond al snel zijn weg naar Duitsland en Oostenrijk en werd het symbool van uitmuntendheid, gebruikt door de kerk om waardige verdiensten te belonen.

Door de eeuwen heen verbasterde de naam Pretiola in Pretzel en Bretzel, zoals we die heden ten dage kennen en de traditie om Pretzels in de kerstboom  te hangen gaat nog steeds voort,………dankzij broeder Bachman’s inspiratie in de bakkerij.

Let als je in Eetcafé PretZels bent ook maar eens op het grote rode pretzelblik op de meterkast voor in de hoek van de zaak, al is dat blik ook al van voor de Tweede Wereldoorlog, Bachman’s Pretzels uit de Verenigde Staten van Amerika bestaan nog steeds!

DE GESCHIEDENIS VAN DE PRETZEL DEEL 2

Oostenrijk, de late middeleeuwen:

9pretzels

Vanaf dat nederige begin werd de pretzel langzaam beroemd in heel West-Europa. Regelmatig komt men hem tegen in boeken en geschriften sinds de zevende eeuw.

De vorm van de pretzel werd een symbool voor geluk en velen geloofden, dat de vorm ook symbool was voor een goede gezondheid en een lang leven. De vorm van de pretzel versierde dan ook vooral vele uithangborden, maar ook andere kunstvoorwerpen in heel Europa. Aan de gevel van elke pretzelbakkerij in Oostenrijk zie je bijvoorbeeld hetzelfde wapen als uithangbord: een leeuw die een schild vasthoudt met een pretzel in het midden. De Weense koning gaf dit wapen aan de pretzelbakkers.

Het verhaal gaat namelijk, dat in 1510 de Turken Wenen binnenvielen door een tunnel onder de stadsomwalling te graven. Zo kwamen ze ’s nachts in de stad en alleen de bakkers waren al wakker. En ofschoon het eigenlijk tijd was om pretzels te bakken, verlieten de Weense bakkers hun baktaken en wisten met succes de tunneldoorgang te verdedigen en alle al in de stad aanwezige Turken te doden.

DE GESCHIEDENIS VAN DE PRETZEL DEEL 3

Amerika, tot op heden:

bigpretzel

De middeleeuws gebakken pretzels waren de “soft pretzels”, zoals wij ze tegenwoordig in de Verenigde Staten van Amerika nog steeds kennen van kraampjes op straathoeken, bij winkelcentra, kermissen, ja zelfs in de supermarkt liggen ze in het vriesvak. Men zegt wel eens, dat de eerste zachte pretzels in Amerika terecht kwamen aan boord van de beroemde “Mayflower” in 1620, maar dit verhaal is nooit als authentiek bewezen.

Wel is bekend, dat de eerste kolonisten het recept kenden en al pretzels verkochten aan de indianen. Maar hoe is nu de harde pretzel ontstaan ? In de zeventiende eeuw viel in Pennsylvania een bakkersknecht in slaap, terwijl hij pretzels in de oven aan het bakken was. Toen hij wakker werd, waren de vlammen reeds gedoofd. De meesterbakker kwam plots binnen en was furieus toen hij zag, dat een hele partij pretzels kon worden weggegooid.

Tijdens het weggooien beet hij, hongerig als hij was, toch in zo’n bruine, harde pretzel en op dat moment realiseerde hij zich, dat hij iets “groots” had ontdekt. Niet alleen vond hij de smaak van deze krokante pretzels heerlijk, maar tevens bedacht hij, omdat het vocht helemaal uit deze pretzels was gebakken, dat ze veel langer houdbaar zouden moeten zijn.

En inderdaad, dat waren ze dus ook. De tegenwoordige pretzels worden gefabriceerd in vele vormen, maten en smaken. Pretzels met botersmaak zijn het populairst, maar ook kaas- en chocoladepretzels zijn inmiddels niet meer weg te denken.

Pretzels zijn prima te serveren bij soep, salades en zoals elke kastelein zal bevestigen, bij bier. Na chips, maar voor popcorn zijn pretzels in de USA de tweede snack.

PRETZELS EN NONNEVOTTE

Zitterd, ein dialekverhaol van Bert
(Sittard, een dialectverhaal van Bert)

Pretzels zeen zoute krokante kuikskes, die volges de auwste bekènde gesjrifte saer de zevende eeuw gebakke waere. Ze höbbe de vorm van wat De Hollenesj eine krakeling nuime. Ze waere in kaokend water gepocheierd, mit get grof zeezout en karwie zaodjes besjtruijd en daonao in de aove gebakke.

Volges ein auw legende komme de Pretzels oet Noord-Italië wo eine monnik van euvergebleve deig ein vorm maakde es van ein baejend kèndj, dat heur ermkes om heur sjouwesj haet gevouwe. De braaf kènjer kreege ein Pretiola (beleuning), wat later is verbasterd tot Pretzel.

Nonnevotte zeen Zittesje gebekskes, die noe ‘t gans jaor door te koup zeen, mer vruiger allein mit vastelaovend en haufvaste: Die geknuipde deigreime woorte sjmörges in aolie gebakke en daonao besjtruijd mit sokker. Sjmiddigs noum me ze mit nao d’n optoch om oet te deile, nog ummer ei bietje werm waore ze ‘t lekkesj. Waarsjienlik zeen ouch de nonnevotte al eeuwe auwt, want in 1676 woort dit gebak al aangebaoje aan de Franse bevelhöbbesj die de schtad woue innumme.

Mer excuses aan de Zittesje chauveniste, nonnevotte zeen neit in Zitterd oetgevonje, mer komme sjus wie de Pretzels oet Italië. De nonnevot es vastelaovesgerech kump oersjpronkelik oet ‘t Dutsje Rienlandj, wo Nonnebrötchen oftewaal Nonnefutern al heel lang es Fastnachtgebildbrote deinde.

In Hollesse en Haelderse advertenties waere nonnevotte ouch waal aens aangebaoje es ‘strikken’. En dae sjtrik of knoup is sjus waat de Pretzel en de Nonnevot gemeinsjappelik höbbe, want al in d’n oertied van de zonnecultus sjient me gebekskes te höbbe gemaak die aanvankelik de vorm hauwe van eine rèngk rondj ein kruuts, mer omdat die zo braekbaar waare, höbbe ze oeteindelik hun hujige oeterlik gekrege.

Zowaal de Pretzel es de nonnevot sjtaon symbool veur verbonjeheit, veur einheit, beveurbeeld tössje man en vrouw es zie volges de legende mit Gouwe Vriedich saame eine Pretzel aete t’n teike van hun eeuwige leifde. En daorom ouch deilt me in Zitterd nog ummer nonnevotte oet mit Vastelaovend, om aan te gaeve dat de Zittesje gemeinsjap ein hechte saamelaeving is, wo de luuj veur mekaar opkomme en veur mekaar klaorsjtaon.

En zo deile veer in PretZels ‘t gans jaor door Pretzels oet en mit de Vastelaovend böl, böl..……nonnevotteböl.

PRETZELS

EEUWENOUDE LIEFDE EN ROMANTIEK♥♥♥

Een in Zwitserland gevonden eeuwenoude houtsnede uit een glas in lood raam representeert hoe al sinds de vroege middeleeuwen de pretzel een eervolle plaats innam bij plechtige huwelijkceremonies: Er was eens, op een wonderschone dag in mei, een koninklijk huwelijk, waarop iedereen uitbundig feestvierde met dans, zang, goed eten en drinken.

De knappe prins en de schone prinses stalen de harten van het volk met hun jeugd, uitstraling, levenslust en ware liefde voor elkander.Toen de daarvoor genodigden zich rondom het koninklijk paar verzamelden om hen een voor een geluk toe te wensen, gaf het jonggetrouwde stel tot ieders verrassing een heel aparte wending aan de ceremonie.

Een vers gebakken pretzel werd hen op hun verzoek overhandigd. De prinses hield de ene kant vast in haar mond, de prins de andere. De geliefden pauzeerden even met hun ogen dicht en deden in gedachte allebei hun huwelijkswens, daarna trokken ze plots beiden tegelijkertijd hun hoofd terug, waarop de pretzel precies in twee kringen splitste. Een luid gejuich ging op in de menigte.

Deze prachtige, oude traditie leeft tegenwoordig nog steeds voort, want een wens uitbrengen op een pretzel is nog steeds op elk moment een symbool van liefde en genegenheid, maar vooral toch bij bruiloften. Net als de prins en zijn prinses in de oude tijd, hopen ook heden ten dage nog steeds geliefden hun wensen in vervulling te krijgen met de hulp van een pretzel.

PRETZELS & BUSH

De Amerikaanse president George W. Bush verslikte zich in 2002 in een pretzel, en de wereldpers schreef erover.
Bert verzamelde een aantal hilarische ‘Bush & PretZels Quotes’.

Was het een Al-Qaeda-complot? Of zoals president George W. Bush zelf zei, gewoon een eigenzinnige pretzel die kortstondig de wereldleider velde?
Met twee honden als enige getuigen van het presidentiële flauwvallen, kan de pers niets anders dan speculeren over wat er gebeurde en over de vraag of Bush wel tegelijkertijd televisie kan kijken en zoutjes kan eten.
George Bush probeerde het koekje te eten terwijl zijn aandacht bij een footballwedstrijd was, een combinatie van handelingen die, zo lijkt het, te moeilijk bleek”, schreef de Griekse krant To Vima.
“Alhoewel ze niet iedereen smaken, zijn ze normaal gesproken geen risico voor de gezondheid”, informeerde de BritseIndependent de lezers droogjes.
Het incident laat zien dat Bush “een man van het volk is”, zei de Britse krant The Daily Telegraph in een commentaar. “Dit is het soort ongelukje dat tekenfilmfiguur Homer Simpson van de Simpsons avond na avond overkomt.”
De krant was ook bemoedigd door het feit dat de leider van de internationale oorlog tegen terrorisme nog tijd over had om op zondagavond naar football te kijken. “Hij heeft opnieuw bewezen dat hij zich compleet heeft aangepast aan de voorkeuren en gevoelens van de mensen die hij leidt”.
The Independent noemde het verhaal “Moelijk te slikken”. “Werd hij wellicht vergiftigd?” vroeg de Britse krant.”Heeft de stress van de oorlog tegen terrorisme hem overmand? Was er misschien een familieruzietje?” De krant concludeert dat de “overwinnaar van Al-Qaeda zijn échte tegenstander heeft ontmoet”.

De Duitse tabloid Bild, de dagelijkse keuze van blauwe-boorden Duitsers, vroeg zich af of er niet iets anders aan de hand was:”Heeft de president opnieuw een alcoholprobleem?”
De Engelstalige Arabische krant Arab News schreef “De Palestijnen zullen stikken door de Israëlische agressie, terwijl de Amerikaanse president misschien stikt door een typisch joods zoutje.”
En Bush zelf toen hij een paar dagen later met duidelijke gezichtsverwondingen (hij viel op zijn bril) een menigte toesprak, onvertaald: “If my mother is listening, mother, I should have listened to you: When you’re eating Pretzels, “always chew your Pretzels before you swallow” .